Özet Bu araştırmanın amacı, farklı üniversitelerin Eğitim Fakültelerindeki Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümlerinde okumakta olan öğretmen adaylarının çeşitli değişkenlere göre, Okul Deneyimi II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algılarının nasıl olduğunu belirlemektir. Bu çalışma için gerekli olan veriler 13 maddeden oluşan likert tipi bir ölçekle toplanmıştır. Araştırmanın örneklemi, altı farklı üniversitede okuyan 276 öğrenciden oluşmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde ortalama, varyans analizi ve scheffé testinden yararlanılmıştır. Araştırmanın bulguları, İlköğretim Okulları, Genel Liseler ile Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde uygulamaya katılan öğretmen adaylarının ortalamaları arasında anlamlı fark göstermektedir. Anahtar Sözcükler: Okul deneyimi, aday öğretmen, güzel sanatlar, etkinlik 1. Giriş Günümüz ulusları, eğitimde verimliği arttırmak ve nitelikli öğretmen yetiştirmek için çok çaba sarfetmektedirler. Nitelikli öğretmen yetiştirme diğer ülkelerde olduğu gibi, Türkiye'de de önemle üzerinde durulan bir konudur. Nitelikli öğretmen yetiştirmede hizmet öncesi eğitim programlarının önemli bir yeri vardır. Öğretmen adayının hizmet öncesinde, mesleği tanıma ve meslekî yeterlik kazanma açısından uygulama çalışmalarının önemi büyüktür. Türkiye'de, YÖK/Dünya Bankası tarafından desteklenen Millî Eğitimi Geliştirme Projesi (MEGP) kapsamında, hizmet öncesi öğretmen eğitimi programlarında yeni düzenlemeler yapılmıştır. 1998-1999 öğretim yılına kadar kuramsal ağırlıklı olan bu programlar, eğitim fakültelerinin yeniden yapılandırılması ile uygulama ağırlıklı hâle getirilmiştir. Yeniden yapılanmanın temel amaçlarından biri, öğretmen yetiştiren kurumlar olan Eğitim Fakültelerinin programları arasında birlik sağlamak diğeri ise, gelişmiş ülkelerin standartlarını yakalamaktır. Öğretmen yetiştirmede önemli bir yeri bulunan öğretmenlik uygulaması süreci, öğretmen adaylarının kuram ile uygulama arasındaki ilişkiyi anlamasında temel bir işleve sahiptir. Öğretmen adaylarının meslekî yönden kendilerini geliştirmelerini, mesleğin gerektirdiği kuramsal bilgileri eğitim ortamlarında uygulayabilme becerisini kazanmaları ve öğretmenlik mesleği ile olumlu tutum oluşturmaları bu süreçte gerçekleşmektedir. Bu süreç, hem öğretmen adaylarının kendilerini tanıyıp geliştirmelerini hem de eğitim-öğretim görevlerine hazırlanmalarını sağlayıcı yaşantılar kazandırmayı hedeflemektedir (Alkan, 1991, 105; Gürşimşek ve arkadaşları, 2000). Okul Deneyimi uygulamalarının, hizmet öncesi öğretmen eğitimi ve yetiştirmede de önemli bir yeri vardır. Bu bağlamda Andrews, uygulama çalışmalarının öğretmen adaylarına meslekî katkılar sağladığından söz etmektedir. Bu katkılar; (1) meslekî kararlara dayanak hazırlama, (2) meslekî hazırlığı geliştirme, (3) olgun meslekî gayeler geliştirme, (4) kuramlar ve kavramlarla ilgili anlayışlar geliştirme, (5) kavram ve kuram anlayışını kuvvetlendirme, (6) meslekî tekniklerin uygulanmasında beceriler geliştirme, (7) sezgi ve muhakemeyi geliştirme şeklinde sıralanmaktadır (Alkan 1987: 10). Türkiye'de Eğitim Fakülteleri'nin yeniden yapılandırılmasından sonra uygulama çalışmalarının kapsamı genişletilmiş ve “okullarda uygulama çalışmaları” adı altında toplanmıştır. Bilindiği gibi okullarda uygulama çalışmaları “Öğretmenlik Uygulaması” ve “Okul Deneyimi I-II” olmak üzere iki şekilde yürütülmektedir. Bir tür intörnlük (intern) olarak değerlendirilebilecek “okul deneyimi” çalışmaları, öğretmen adayının okulun fiziksel, yönetsel açıdan tanımasına olanak sağlamasının yanı sıra öğrenciyi, farklı öğretmen tiplerini ve sınıf yönetimini (öğretim ve zaman yönetimi, iletişim, sınıf içi değişkenler vb.) tanımasına da olanak sağlamaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde de bu yaklaşımın olduğu söylenebilir. Coultas ve Lewin (2002, 243), günümüzde her alandaki eğitimin hem başarısına hem de sürekliliğine ilişkin temel sorunlardan birinin öğretmen yetiştirmek olduğuna dikkat çekmektir. Öğretmenlik eğitimi lisans programlarında; meslekî bilgi ve değerlerden yararlanma, öğrenciler ve diğer eğitim çalışmalarıyla iletişim kurabilme, öğretme ve öğrenme sürecini planlama ve yönetimini izleme, öğrenci davranışlarını yönetmeyi gözleme, öğrencinin gelişimini ve öğrenme sonucunu izleyip değerlendirme gibi temel hedefler dikkat çekicidir. Okul deneyimi, öğretmenlik mesleğini oluşturan birçok görevi öğretmen adaylarına tanıtma amacını güden planlı gözlem ve etkinliklerden oluşmakta, öğretmen adayına okul yaşamını ve öğretimini tanıtmaktadır (Koç ve diğerleri, 1998, 45). Okul Deneyimi Uygulamasının amacına ilişkin Sands, Özçelik ve Gardner' ın (1997, 3-17), şu saptamaları vardır: (1) öğretmen adaylarında, eğitim gördükleri düzeyde öğretmenlik ve değerlendirme yapmak için gereken mesleki yeterliliği oluşturmak, (2) öğrencilerin yaş, yetenek, özel ihtiyaç ve geçmiş birikimlerine öğretmenliklerini etkili bir şekilde uyarlayabilmeleri için öğretmen adaylarını hazırlamak, (3) etkili bir okul ortamına katkıda bulunacak anlayış ve tutumlara sahip profesyonel birer öğretmen olabilmeleri için öğretmen adaylarını hazırlamak. Okul Deneyimi dersi kapsamındaki etkinlikleri ise; (1) öğretmenlerin ve öğrencilerin gözlenmesi, (2) öğretmenlik becerilerinin denenerek geliştirilmesi ve (3) yönetim ve okulla ilgili genel konular olmak üzere, üç grupta toplamaktadırlar. Eğitim Fakültelerinin 1. sınıf 2. yarıyıl ve 4. sınıf 1. yarı yıllarında iki dönem olarak yürütülen Okul Deneyimi uygulaması, hizmet öncesindeki öğretmen adaylarına hizmet süresince gerekli olan bilgi, beceri ve tutumlar kazandırmada katkı sağlayan bir uygulamadır. Okul Deneyimi I ve II'nin içeriği daha çok öğretmenlik mesleği hakkında gözlem yapma ve gözlemlerin raporlaştırılması ile ilgilidir (Kiraz, 2002:188). Millî Eğitimi Geliştirme Projesi Hizmet Öncesi Öğretmen Eğitimi kapsamında hazırlanan Fakülte-Okul İşbirliği kitapçığı incelendiğinde, Okul Deneyimi-I ile ilgili 15 ve Okul Deneyimi-II ile ilgili de 13 etkinlik olduğu görülmektedir. Adı geçen kitapçıkta Okul Deneyimi-I ve Okul Deneyimi-II derslerinde yer alan etkinliklerde öğretmen adaylarının neler yapacakları ayrıntılı olarak ele alınmıştır (Koç vd. 1998). Okul deneyimi uygulamasında yer alan etkinliklerin ne derecede gerçekleştiği ayrıca önem taşıyan bir konudur. Bu etkinliklerin gerçekleşme düzeyi ve Okul Deneyimi Uygulaması sırasında ortaya çıkan sorunları belirlemek ve bu sorunları gidermeye yönelik çözüm önerileri geliştirmek amacıyla Okul Deneyimi-I Uygulaması kapsamında Türkiye'de çok sayıda araştırma yapılmış olmasına rağmen, Okul Deneyimi-II hakkında çok fazla bir çalışma yapılmadığı söylenebilir. Türkiye‘de Okul Deneyimi-I ile ilgili çok sayıda araştırma yapılmıştır (Battal, 1998; Oral ve Dağlı, 1999; Güngördü, 1999; Aksu, 2000; Bakioğlu, Gürdal ve Berkem, 2000a; Bakioğlu, Gürdal ve Berkem, 2000b; Harmandar ve diğerleri, 2000; Gürdal, Sağırlı ve Üredi, 2000; Korkmaz ve Akbaşlı 2001). Yapılan bu araştırmalar Okul Deneyimi-I dersinin hizmet öncesinde öğretmen yetiştirmede önemli katkılarının olduğu saptanmış ve bu uygulama kapsamındaki etkinliklerin çoğunun gerçekleştiği, ancak bazı etkinliklerin düşük düzeyde gerçekleşebildiği gözlenmiştir. Okul Deneyimi-II uygulaması ile ilgili yurt içinde çok az araştırma yapıldığı görülmektedir. Toprakçı (2003) tarafından yapılan bir araştırmada, öğretmen adaylarının Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinlikleri ne derecede benimsedikleri incelenmiştir. Araştırmacı bu amaçla, uygulama öncesi ve sonrasında öğretmen adaylarının Okul Deneyimi-II dersinde yer alan etkinliklere yönelik tutumlarında bir değişikliğin olup olmadığını araştırmıştır. Araştırmada elde edilen önemli bulgulardan birine göre, öğretmen adaylarının uygulamaya başlamadan önce Okul Deneyimi-II uygulamasına ilişkin ön tutum puanlarının aritmetik ortalamasının 4.13 olduğu belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının uygulama sonrasındaki tutum puanlarının aritmetik ortalaması ise 3.99 olarak hesaplanmıştır. Araştırmada, öğretmen adaylarının, Okul Deneyimi-II dersine ilişkin ön ve son tutum puanlarının ortalaması arasında gözlenen fark, anlamlı bulunmamıştır. Ancak son uygulamaya ilişkin ortalama puanların daha düşük olduğu görülmüştür. Araştırmanın bulgularına göre, öğretmen adaylarının Okul Deneyimi-II uygulamasına katıldıktan sonra tutumlarında olumsuz yönde bir değişme olduğu saptanmıştır. Toprakçı'nın (2003) araştırması incelendiğinde, yukarıda sözü edilen değişmenin nedenine ve Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin çok sayıda araştırma yapılmasına gereksinim olduğu anlaşılmaktadır. Böyle bir gereksinime ilişkin bilimsel verilere ulaşmak amacıyla yapılan bu araştırmada, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyi araştırılmak istenmiştir. 1.1. Araştırmanın Amacı Bu araştırmanın amacı, Türkiye'deki farklı üniversitelerin Eğitim Fakülteleri Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri Resim-İş Eğitimi Anabilim Dallarına devam eden öğretmen adaylarının çeşitli değişkenlere göre Okul Deneyimi II dersi uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algılarının nasıl olduğunu belirlemektir. 2. YÖNTEM 2.1 Evren ve Örneklem Araştırmanın örneklemi, 2003-2004 öğretim yılı bahar yarıyılında, Dicle Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesindeki Eğitim Fakültelerinin Güzel Sanatlar Eğitimi Resim-İş Öğretmenliği Anabilim Dalına devam eden Okul Deneyimi-II uygulamalarına katılan toplam 276 öğretmen adayını kapsamaktadır. 2.2. Veri Toplama Aracının Geliştirilmesi ve İstatistiksel Analiz Veri toplama aracı Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinlikler dikkate alınarak araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir. Likert tipi beşli dereceleme ölçeğine göre hazırlanan veri toplama aracı toplam 13 maddeden oluşmaktadır. Veri toplama aracında yer alan her bir maddenin gerçekleşme düzeyini belirlemek için “Tam (5)”, “Çok (4)”, “Orta (3)”, “Az (2)” ve “Hiç (1)” dereceleri kullanılmıştır. Veri toplama aracının Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı .91 olarak hesaplanmıştır. Veriler bilgisayar ortamında SPSS programı ile çözümlenmiş ve ortalama, varyans analizi (one-way) ve anlamlılık testlerinden scheffé testinden yararlanılarak yorumlanmıştır. Aritmetik ortalamaların yorumlanmasında; 1.00-1.80 arasındaki ortalama değerlerin “Hiç”, 1.81-2.60 arasında bulunanların “Az”, 2.61-3.40 arasındakilerin “Orta”, 3.41-4.20 arasındakilerin “Çok” ve 4.21-5.00 arasında yer alanların ise “Tam” derecede değer taşıdığı kabul edilmiştir. Düzeylerin yer aldığı bu aralıklar, seçeneklere verilen en düşük değer olan 1 ile en yüksek değer olan 5 arasındaki seri genişliğinin seçenek (düzey) sayısına bölünmesi ile elde edilmiştir. 3. BULGULAR Bu bölümde, araştırmanın temel amacı ile ilgili bulgular yer almaktadır. Bulgular sırasıyla; öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul türlerine, uygulama okulu yönetimine, uygulama okulu öğretmeninin ve uygulama öğretim elemanının ilgilenme derecesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algıları incelenmiş ve ulaşılan bulgular ve yorumlar aşağıda sunulmuştur. 3.1. Uygulama Okulu Türüne Göre Okul Deneyim-II Etkinliklerinin Gerçekleşme Düzeyi Öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okulun türüne göre Okul Deneyim-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin bulgular Tablo 1'de yer almaktadır. Tablo 1 Uygulama Yapılan Okul Türüne Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Ortalama ve Standart Sapma Sonuçları
Tablo 1'de görüldüğü gibi, öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul türüne göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin ortalama puanlarını 3.02 ile 3.40 arasında değişmektedir. Öğretmen adaylarının ortalama puanları arasında gözlenen bu farkın anlamlı olup olmadığını belirlemek için varyans analizinden (one-way) yararlanılmıştır. Varyans analizine ilişkin bulgular Tablo 2'de yer almaktadır. Tablo 2 Uygulama Yapılan Okul Türüne Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Varyans
Analizi Sonuçları Tablo 2 incelendiğinde, öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul türüne göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algıları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadığı (p>0.05) görülmektedir. 3.2. Uygulama Okulu Yönetiminin Öğretmen Adayları İle İlgilenme Durumu Öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları Uygulama Okulu Yönetiminin ilgilenme derecesine göre Okul Deneyim-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin bulgular Tablo 3'te yer almaktadır. Tablo 3 Uygulama Yapılan Okul Yönetiminin İlgilenme Derecesine Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Ortalama ve Standart Sapma Sonuçları
Tablo 3 incelendiğinde, öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul yönetiminin öğretmen adayı ile ilgilenme derecesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin ortalama puanlarının 2.98 ile 3.72 arasında değiştiği gözlenmektedir. Öğretmen adaylarının ortalama puanları arasında gözlenen bu farkın anlamlı olup olmadığını belirlemek için varyans analizinden (one-way) yararlanılmıştır. Varyans analizine ilişkin bulgular Tablo 4'te yer almaktadır. Tablo 4 Uygulama Yapılan Okul Yönetiminin İlgilenme Durumuna Göre Okul Deneyimi II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Varyans Analizi Sonuçları
Tablo 4 incelendiğinde, uygulama yapılan okul yönetiminin öğretmen adayları ile ilgilenme derecesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algıları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark (p<0.05) olduğu görülmektedir. Anlamlı farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için scheffé testinden yararlanılmıştır. Scheffé testi sonuçlarına göre öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul yönetiminin öğretmen adayları ile ilgilenme derecesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklere ilişkin ortalamaları arasında gözlenen anlamlı farkın Anadolu Güzel Sanatlar Lisesinde uygulamaya katılan öğretmen adaylarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Tablo 3'teki bulgular dikkate alındığında, Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde görev yapan yöneticilerin öğrenmen adaylarıyla daha az ilgilendikleri söylenebilir. 3.3. Uygulama Okulu Öğretmeninin Öğretmen Adaylarıyla İlgilenme Durumu Okul Deneyimi-II uygulamasının yapıldığı okuldaki uygulama öğretmeninin öğretmen adaylarıyla ilgilenmelerine ilişkin bulgular Tablo 5'te sunulmuştur. Tablo 5 Uygulama Öğretmeninin Öğretmen Adayı İle İlgilenme Durumuna Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Ortalama ve Standart Sapma Sonuçları
Tablo 5'te görüldüğü gibi öğretmen adaylarının, uygulama öğretmeninin ilgilenme derecelerine göre ortalama puanları 2.65 ile 3.70 arasında değişmektedir. Ortalamalar arasında gözlenen bu farkın anlamlı olup olmadığını belirlemek için varyans analizinden (One-Way) yararlanılmıştır. Analiz sonuçları Tablo 6'da yer almaktadır. Tablo 6 Uygulama Öğretmeninin Öğretmen Adayı İle İlgilenmesine Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Varyans Analizi Sonuçları
Tablo 6 incelendiğinde öğretmen adaylarının uygulama öğretmeninin öğretmen adaylarıyla ilgilenme durumuna göre ortalama puanları arasında gözlenen farkın anlamlı olduğu (p< 0.5) görülmektedir. Scheffé testi sonuçlarına göre anlamlı farkın, ilköğretim okullarında okul deneyimi uygulaması çalışmalarına katılan öğretmen adaylarının ortalamaları ile Genel Lise ve Anadolu Güzel Sanatlar Lisesinde uygulamaya katılan öğretmen adaylarının ortalamaları arasında olduğu anlaşılmaktadır. Tablo 5'teki bulgulara dayanarak Genel Lise ve Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri'ndeki uygulama okulu öğretmenlerinin öğretmen adaylarıyla daha az ilgilendikleri söylenebilir. Bunun nedenlerinden biri özellikle genel liseler açısından, uygulamaya giden öğretmen adaylarının fazla oluşundan kaynaklanabilir. 3.4. Uygulama Öğretim Elemanının Öğretmen Adaylarıyla İlgilenme Durumu Öğretmen adaylarının fakültelerindeki uygulama öğretim elemanının kendileriyle ilgilenme durumuna göre, Okul Deneyim-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin bulgular Tablo 7'de yer almaktadır. Tablo 7 Uygulama Öğretim Elemanının Öğretmen Adayları İle İlgilenme Durumuna Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Ortalama ve Standart Sapma Sonuçları
Tablo 7'de görüldüğü gibi, öğretmen adaylarının uygulama öğretim elemanlarının ilgilenme derecesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin ortalama puanlarının 2.90 ile 3.63 arasında değişmektedir. Öğretmen adaylarının ortalama puanları arasında gözlenen bu farkın anlamlı olup olmadığını belirlemek için varyans analizinden (one-way) yararlanılmıştır. Varyans analizine ilişkin bulgular Tablo 8'de yer almaktadır. Tablo 8 Uygulama Öğretim Elemanının Öğretmen Adayları İle İlgilenmelerine Göre Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Varyans Analizi Sonuçları
Tablo 8 incelendiğinde, öğretmen adaylarının uygulama öğretim elemanlarının ilgilenmesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algıları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark (p<0.5) olduğu görülmektedir. Anlamlı farkın Anadolu Güzel Sanatlar Lisesinde uygulamaya katılan öğretmen adayları ile İlköğretim Okulları ve Genel Liselerde uygulamaya katılan öğretmen adaylarının ortalamaları arasında olduğu görülmektedir. Tablo 7'deki bulgular incelendiğinde ilköğretim okullarında uygulamaya katılan öğretmen adaylarına göre, öğretim elemanlarının daha fazla ilgilendikleri görülmektedir. 4. Sonuç ve Tartışma Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyini belirlemek amacıyla yapılan bu araştırmanın bulgularına göre, genel olarak okul deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin “çok” düzeyde gerçekleştiği saptanmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, Türkiye'deki farklı üniversitelerin Eğitim Fakülteleri Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümleri Resim-İş Eğitimi Anabilim Dallarına devam eden öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul türlerine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyine ilişkin algıları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadığı gözlenmiştir Öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul yönetiminin, uygulama okulu öğretmeni ve uygulama öğretim elemanının ilgilenme derecesine ilişkin bulgulara dayanarak Anadolu Güzel Sanatlar Lisesinde uygulamaya katılan öğretmen adaylarının ortalamaları ile İlköğretim Okulları ve Genel Liselerde uygulamaya katılan öğretmen adaylarının ortalamaları arasında gözlenen fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur. Öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul yönetiminin ilgilenme derecesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyleri Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde “orta” (2.98) iken, İlköğretim Okulları (3.72) ve Genel Liselerde (3.50) “çok” düzeyinde gerçekleştiği saptanmıştır. Öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okuldaki uygulama okulu öğretmeninin ilgilenmesine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinlikler Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde (2.65) ve Genel Liselerde (3.13) “orta” düzeyde iken, İlköğretim Okulları (3.70) “çok” düzeyde gerçekleşmiş olduğu anlaşılmaktadır. Öğretmen adaylarının Okul Deneyimi II uygulaması boyunca kendi devam etmekte oldukları Fakültenin Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümündeki uygulama öğretim elemanının ilgisine göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin gerçekleşme düzeyleri ise İlköğretim Okullarında uygulamaya katılan öğretmen adaylarında (3.63) “çok” düzeyde iken, Genel Liselerde (3.38) ve Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde de (2.90) “orta” düzeyde gerçekleşmiştir. Tablo 9'da Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan 13 etkinlik incelendiğinde; öğretmen adaylarının algılarına göre hiçbir etkinliğin “tam” düzeyde gerçekleşmediği görülmektedir. Ayrıca etkinliklerin gerçekleşme düzeylerine ilişkin ortalama puanların 2.94 - 4.13 arasında değiştiği gözlenmektedir. Öğretmen adaylarının algılarına göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerden on tanesinin (dönem planı hazırlama, yönerge ve açıklamalar, soru sorma alıştırmaları, dersin yönetimi ve sınıf kontrolü, öğrenci çalışmalarını değerlendirme, çalışma yapraklarını hazırlama ve kullanma, değerlendirme ve kayıt tutma , öğretimde benzetimlerden yararlanma, dersi planlama ve etkinlikleri sıraya koyma ve okul deneyimi çalışmalarını değerlendirme) “çok” ve üçünün (ders kitaplarından yararlanma, grup çalışmaları ve test hazırlama, puanlama ve analiz) ise “orta” düzeyde gerçekleşmiş olduğu anlaşılmaktadır (Tablo 9). Sonuç olarak, araştırmanın bulgularına göre, Okul Deneyimi-II uygulamasının tam olarak amacına ulaşmadığı söylenebilir. Öğretmen adaylarının uygulama yaptıkları okul türüne göre, Okul Deneyimi-II uygulamasında yer alan etkinliklerin İlköğretim Okulları, Genel Liseler ile Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde gerçekleşme düzeyine ilişkin algı düzeyinin “orta” derece de (3.02-3.40) yoğunlaşıp “Çok” veya “Tam” düzeyde gerçekleşememiş olması ayrıca araştırılmaya değer bir problem olarak görülmektedir. Ayrıca, İlköğretim Okulları ve Genel Liselere ile karşılaştırıldığında Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri görsel sanatlar bağlamında gerek ders araç-gereci ve gerek ortam bakımından daha çok avantaja sahip olmasına rağmen Okul Deneyimi-II uygulamasındaki etkinliklerin düşük düzeyde gerçekleşmiş olması bir başka araştırma konusu olabilir. Bu araştırmanın bulguları incelendiğinde, Okul Deneyimi II uygulamasında yer alan etkinliklerin “tam” düzeyde gerçekleşmediği görülmüştür. Bu durumda fakülte-okul işbirliğinin daha da güçlendirilmesi ve aynı zamanda uygulama öğretmeni ve öğretim elemanının öğretmen adayı ile daha fazla ilgilenmesi gerektiği söylenebilir. Yine bu bağlamda Okul Deneyimi II Uygulamasının yürütüldüğü tüm okul yöneticileri, bu okullardaki uygulama okulu öğretmenleri ve fakültelerdeki uygulama öğretim elemanlarından oluşan ilgili kurum ve bireyler olarak, uygulamanın başlangıcından bitimine kadar belirli periyotlarla toplanıp durum değerlendirmeleri yapmaları gerekmektedir. Tablo 9 Öğretmen Adaylarının Okul Deneyimi-II Uygulamasında Yer Alan Etkinliklerin Gerçekleşme Düzeyine İlişkin Algılarının Ortalama ve Standart Sapma Sonuçları
Kaynakça Aksu, Mualla Bilgin (2000). “Uygulamanın İkinci Yılında Okul Deneyimi-I Dersinin Değerlendirilmesi.” Erzurum: IX. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi 27-28 Eylül 2000 Eğitim Programları ve Öğretim Bildiriler-I, ss. 48-56. Alkan, Cevat (1987). Öğretmenlik Uygulamaları El Kitabı. Ankara:Yargıçoğlu Matbaası. Alkan, Cevat (1991). Özel Öğretim İlke ve Yöntemleri-Özel Öğretim Teknolojileri. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları. Bakioğlu, Ayşen, Ayla Gürdal ve M. Lütfü Berkem (2000a). “Okul Deneyimi-I Uygulaması Konusunda Fakülte ve Bakanlık Elemanlarının Görüşleri ve Mesleğe Bakışları.” Erzurum: IX. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi 27-28 Eylül 2000 Eğitim Programları ve Öğretim Bildiriler-I, ss. 112-125. Bakioğlu, Ayşen, Ayla Gürdal ve M. Lütfü Berkem (2000b). “M. Ü. A.E.F.'nde Gerçekleştirilen Okul Deneyimi-I Kursunun Değerlendirilmesi.” Erzurum: IX. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi 27-28 Eylül 2000 Eğitim Programları ve Öğretim Bildiriler-I, ss. 126-135. Battal, Nevzat (1998). “Okul Deneyimi ve Öğretmenlik Uygulaması Etkinlikleri Ne Ölçüde Gerçekleştirilmektedir?” Konya: VII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi. Cilt: 2, ss. 451-458. Coultas, J. And K. M. Lewin (2002). “Who become a teacher? The characteristic of Student Teacher in for Countries.” International Journal of Educational Development, 22 (2002), pp. 243-263. Güngördü, Ayşenur (1999). “Öğretmenlik Deneyimi ve Öğretmenlik Uygulaması: Fakülte-Okul İşbirliği.” Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, Yıl 5, sayı: 19, ss. 455-459. Gürdal, Ayla, Muhittin Sağırlı ve Lütfi Üredi (2000). “Okul Deneyimi I'in Öğretmen Adayları ve Uygulama Öğretmeni Üzerindeki Etkileri.” Trabzon: VIII. Eğitim Bilimleri Kongresi Bilimsel Çalışmaları (01-03 Eylül 1999), Cilt:I, ss. 559-568. Gürşimşek, Işık ve arkadaşları (2000). “Buca Eğitim Fakültesi Uygulama Okulları İşbirliği Programının Uygulanmasında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri: İzleme Çalışması.” Çanakkale: II. Ulusal Öğretmen Yetiştirme Sempozyumu . ss. 179-187. Harmandar ve arkadaşları (2000). “Kazım Karabekir Eğitim Fakültesinde Okul Deneyimi Uygulaması ve Sonuçlarının Değerlendirilmesi.” Millî Eğitim Dergisi, sayı: 148, ss. 3-6. Kiraz, Ercan (2002). “Supervisimg Teachers' Function in Professional Development of Teacher Candidates during Preservice Education.” Educational Sciences and Practice (Eğitim Bilimleri ve Uygulama Dergisi), Sayı:2, ss. 183-196. Koç, Sabri ve diğerleri (1998 ). Okul Fakülte İşbirliği . Ankara: YÖK/Dünya Bankası Millî Eğitimi Geliştirme Projesi Hizmet Öncesi Öğretmen Yetiştirme. Korkmaz, İsa ve Sait Akbaşlı (2001). “Okul Deneyimi-I Çalışmasının Öğrenciler Tarafından Değerlendirilmesi.” Eğitim Araştırmaları Dergisi, Sayı: 5, ss. 1-3. M.E.B. Lise Ders Programları. (Ekim 1999). Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi Yönetmeliği, Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı, Sayı 166 Mercin L. (2002). Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde Müzelerin Sanat (resim) Eğitimi Amacıyla Kullanılmasına İlişkin Yönetici ve Öğretmenlerin Görüşlerinin Değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Oral, Behçet ve Abidin Dağlı (1999). “Öğretmen Adaylarının Okul Deneyimine İlişkin Algılar.” Çağdaş Eğitim Dergisi, Yıl:24, Sayı: 254, ss. 18-24. Sands, Margaret ve diğerleri (1997). Okullarda Uygulama Çalışmaları. Ankara: YÖK/Dünya Bankası Millî Eğitimi Geliştirme Projesi Hizmet Öncesi Öğretmen Yetiştirme. Toprakçı Erdal (2003). “Okul Deneyimi-II Dersinin Teori ve Pratiği.” Eğitim Araştırmaları Dergisi, sayı: 10. ss.146-152. THE PERCEPTIONS OF PROSPECTIVE TEACHERS IN DEPARTMENT OF FINE ARTS WITH REGARD TO SCHOOL EXPERIENCE II APPLICATION Abstract The aim of this study is to determine how are the perceptions of prospective teachers studying in the Departments of Fine Arts of Educational Faculties in various universities with regard to the realization of activities involved in the School Experience II Application according to several variables. The data necessary for the study have been collected and analyzed by a likert-type scale consisting of 13 items. The sample of study is composed of 276 students studying in six different universities. In the analysis of data, variance analysis, average and scheffé test were used. The findings of study have indicated that there are significant differences between the averages of the prospective teachers participating in the School Experience II Application in the Primary Schools, General High Schools and Anatolian Fine Arts High Schools. Key Words : School experience, prospective teachers, fine arts, activity * Yard.Doç. Dr.; D. Ü. Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Resim-İş Eğitimi A.B.D. e-mail: aliosman@dicle.edu.tr
|
