Son dönemlerde, edebiyatımızda bir roman bereketinin yaşandığı gözlemlenmektedir. Bu tür, diğer bütün edebî türleri geride bırakarak, özellikle son birkaç yıl içerisinde büyük bir atağa geçmiş; yayın ve edebiyat hayatımızda, âdeta bir patlamaya dönüşmüştür ki bu, romanın bizim edebiyatımızdaki varoluş tarihi içerisinde bugüne kadar şahit olunmamış bir durumdur.

Edebiyat ve kitap dergilerinde, internet sitelerinde, gazetelerin kültürsanat sayfalarında veya eklerinde, televizyon programlarında bu duruma dair son zamanlarda epeyce şey yazılıp söylenmeye başlandı. Kimileri bu sayısal artışı olumlu buldu, kimileri nitelik açısından değerlendirdi. "Patlama, çılgınlık, damping, salgın, furya" gibi olumsuz sıfatlarla niteleyenler oldu.

Gerçekten de bilhassa son iki yıl içerisinde Türk edebiyatında romanın büyük bir ivme kazandığı, özellikle genç yazarların hararetli bir istekle romana yöneldiği ortadadır. Geçmişte gençlerin edebiyata ilgisi veya özentisi çoğunlukla şiir üzerinden başlardı. Bu, uzun süre de geçerliliğini korudu. Sonra galiba bir ara, belki 9O'lı yıllarda, sevindirici olarak, hikâyeye ilgi yeniden canlanmaya başladı. Hikâye kitapları ve dergileri birbiri peşisıra okuyucu karşısına çıktı. Aynı tempoda mıdır bilmem ama, hâlâ da çıkmaya devam ediyor. Eski İstanbul hayatını anlatan kitaplar yine bu yıllarda ilgi kervanına eklendi. Biyografiler ve hatırat kitapları... Derken popüler tarihî romana duyulan merak ve gösterilen rağbet, Abdullah Ziya Kozanoğlu'larınkinden, Turhan Tan'larınkinden,  Murat Sertoğlu'larınkinden farklı bir kulvarda, tekrar ısındı. Yayınevleri okuyucu karşısına tercüme veya telif, ısrarla çoğunluğu Osmanlı sarayının hanım sultanlarının hayat hikâyelerini işleyen romanları sürme yarışına girdi. Safiye Sultanlar, Nurbânû Sultanlar, Hurrem Sultanlar adına cilt cilt romanlar yazıldı veya tercüme edildi. Osmanlı tarihinde Abbase Sultan, Kiraze Sultan vs. gibi yeni hanım sultanlar keşfedildi (!). Oryantalist bir rüzgârla sarayın harem hayatı kurcalandı. Ardından ise sözünü ettiğimiz roman dalgası geldi.

Edebiyat ve kültür hayatındaki dalgalanmalar, ilgi artışları, elbette bir canlılık getiriyorsa güzeldir. Ama önemli olan bu canlılığın, milletin kültür hayatında, edebiyat ve sanat birikimi içerisinde bir kalıcılığa dönüşüp dönüşmeyeceği, bir kalite ve katkı getirip getirmeyeceğidir. Bizce son yılların bu roman zenginleşmesini bu açıdan da değerlendirmeyi unutmamak gerekir.

      Sözünü ettiğimiz bu dalga, kimi kitapların etrafında kopartılan gürültülü ve sansasyonel dedikodularla, reklamasyon pompalamasıyla, bazı yazarların özel hayatlarryla ve yazdıklarından edindikleri kazançlarıyla, televizyon programlarında tartışılmalarıyla, büyük şehirlerin geniş bulvarlarında "billboard"lara taşınmalarıyla, gazetelerin kitap ekleriyle Türk edebiyatının bugüne kadar bilmediği bir durumu da oluşturdu. Tam da toplumun ekonomik rehaveti elde etmiş kesimlerinin hayatları etrafında teşekkül eden, medya tarafından da geniş bir toplumsal kesime haberi ve dedikodusu yaygınlaştırılan "yaşam'ların ortaya koyduğu "hayatın ma gazinleşmesi" olgusuna denk düşüyordu söz konusu bu durum. Edebiyat da bu toplumsal sürece paralel bir biçimde, giderek kendi magazinini oluşturmaya başladı. Veya bu hayat tarzı, edebiyatta kendisini ortaya koydu, bir yayın ve edebiyat magazini meydana geldi. Bu magazinel eğilim, bugün kapaklarında birtakım mankenlerin, televizyon dizisi oyuncularının, futbolcuların isimleri bulunan romanımsı, çeşnili, oyalayıcı, bol resimli albümvari birtakım yayınlarla uç noktalara gelmiş bulunuyor. Geçtiğimiz günlerin kitap fuarlarında bu türden kitapların ve bu makuleden yazarların, imza günleriyle, Şahane Pazar veyahut Televole kameralarıyla standları bolca işgal ettiklerini gördük.

Bu magazinleşen yayın ve edebiyat "piyasa"sı, bugün basılan kimi kitapların tirajlarında da bir "patlama"ya şahit kılıyor kitleleri. Bazı kitaplar yüzbinlerce basılıyor ve emsallerine oranla çok daha ucuz bir fiyata satılıyor. "Kitap" denilen kültürel olgu, bu şekilde süpermarketlerin raflarında, deterjan kutuları, salça kavanozları ve tuvalet kağıdı ambalajları arasında yerini almaya başlıyor. Kitap ve onun taşıyıcısı olduğu bilgi ve kültür, metalaşmaya doğru gitmektedir diyebiliriz bu yolla. Tüketim toplumu ideolojisi burada da etkisini veyahut hükmünü yürütmeye başlamıştır.

Yayın evleri "sürümden kazandıklarını" ileri sürüyorlar böylece. Veyahut ancak bazı kitapları böyle çok sayıda ve ucuza basabileceklerini ve "promosyon" mantığıyla satarak böyle bir sonuca varabileceklerini...

Kitap ve onun taşıyıcısı olduğu bilgi ve sanat, promosyon malzemesi mi olmalıdır? Yahut olabilir mi?

Bir kitabın çok satması, kitleye yayılması çok mu olumsuz bir şeydir? Hayır. Ama olumsuz olan, hangi kitabın çok basılıp yayıldığıdır. Üzerine böylesi bir yatırım yapılan kitap, Türk kültür veyahut (eğer edebî nitelikli bir eserse) sanat hayatına ne katmaktadır? Getirigötürü denklemi hangi endişeler etrafında kurulmuştur? Bilginin ve estetik düzeyin önemsendiği bir bakış açısı mı, yoksa yalnızca çokça tüketilmesi düşünülen ve istenen bir tüketim metaı algılayışı mı, kitap olgusunun etrafındaki endişeleri örmeye başlamıştır?

Böylesi çok satan kitaplara göz attığımızda, ısrarla gerek hacim ve format, gerekse muhteva bakımından bir takım ölçütlerin göz önünde bulundurulduğunu görürüz. Yayıncının ana kaygısı o kitabın bu ölçütler etrafında yüzbinlerce basılıp basılamayacağı, çok satıp satmayacağıdır. Bu ise eser seçişte gerek dil, gerek konu, gerekse biçim özellikleri bakımından basite, genele, sıradana göz kırpan kitapların tercih edilmesini gerekli kılmaktadır yayıncı açısından. Bu, "herkes"in hiç de çaba sarfetmeden, zorlanmadan, kolaylıkla anlayacağı, sıkılmayacağı, çerez gibi okuyacağı kitaplar olgusunu kültür hayatımızın içerisine her geçen gün biraz daha sokmaktadır.

Kitap fiyatlarının ucuzlaması, elbette bir toplumun bilgilenme kanallarının kolaylaşması anlamına da gelir ki, olumlu bir şeydir. Ama bu ucuzlama her şeyden önce yalnızca kitabın maddî değerinde olursa iyidir. Yoksa, maddî değerine paralel bir şekilde muhtevada da bir ucuzlama, hiç de tasvip edilecek bir tutum değildir.

Zira önemli olan, bir kitabın bir dönemde, çok okunup sonra saman alevi gibi sönmesi değil, bir toplumun kültür ve sanat hayatına zenginleştirici bir kalite getirmesi ve kalıcı olmasıdır. Yakın zamanların bu çok basılan kitaplar olgusunu bu açıdan da değerlendirmemiz şarttır.

Bu olgu yelpazesinin önemli bir bölümünü, yukarıda bahsini ettiğimiz romanlar meydana getirmektedir. İvmesi giderek artan bir biçimde, günümüz edebiyatında bir roman çoğalması kendisini göstermektedir ki, bu konuda yapılan bir çalışmaya göre (A. Ömer Türkeş, RadikalKitap, 22 Temmuz 2004), yalnızca 2004 yılının ilk yedi ayı içerisinde toplam 150 yeni roman yayımlanmıştır. Üstelik bu yekûnun aşağı yukarı yarısı, yazarının ilk romanı olma özelliğini taşımaktadır. Bu sayılar, yazımızın girişinde de söylediğimiz gibi, romanın Türk edebiyatındaki macerası sürecinde bir rekordur. Böylesi bir rekora ulaşmak ise, Türk edebiyat hayatı için doğrusu sevindirici olmalıdır.

Acaba öyle midir?

Elbette bu roman ilgisinin edebiyatımıza usta kalemler ve kalıcı eserler de kazandırmasını temenni etmek durumundayız ve elbette içlerinde çok başarılı ve güzel roman örnekleri de var bunların. Ama bu nicelik artışının tamamıyla bize bu kapıyı açacağını düşünmenin de pek doğru bir beklenti olmayacağını kabul etmek zorundayız. Özellikle de bu romanların, çoğunluğu itibarıyla, niteliğine baktığımızda.

Konulan yahut yazılış eksenleri, sayfalarına taşıdıkları insan portreleri açısından bu romanların doğrusu sayıları kadar zengin bir açılım ortaya koyduğunu da söyleyemeyiz. Önemli bir kısmı, yazarlarının kendi hayatlarından yola çıkarak yazdıkları metinlerden müteşekkil. Böyle olmayanlarda bile böylelerle birlikte, ana eksen, büyük şehrin acımasız hayatı karşısında bunalmış insanlar/insancıkların yapıp ettikleri. Çoğu kez vurgusuz, sorgusuz, entellektüel bir birikim ve sorumlulukla ele alıp irdelemekten ve sorgulamaktan kaçınan bir anlatım... Popüler bir düzey... Böyle olmayanlardan sarfınazar, bu özellikleri ile, bunların çoğunluğunun bir kitap kalabalığı oluşturduğunu söylemek çok fazla insafsızlık olur mu bilemiyorum. Zira kitap, toplumun kültür hayatında bir değerdir. Okuyana bir şeyler katmak zorundadır. Hayatı anlamakta ve yaşa j makta bir zenginlik, bir renk, bir tarz oluşturmakta pa ] yi bulunmalıdır. Gerisi kağıt ziyanlığıdır.

Romanlar yazılıyor, romanlar basılıyor ve satılıyor. Reklamları yapılıyor, kısa paragraflarla gazetelerin edebiyat ve sanat magazini köşelerinde tanıtımı da yapılıyor. Fakat doğrusu, bu romanlar üzerinde bir inceleme, eleştiri, değerlendirme, o romanların içine doğduğu medyatik ortamda ve platformlarda boy göstermiyor.